نفرین منابع (Resource Curse)
هدف این مقاله تبیین مفهوم «نفرین منابع» است؛ مفهومی که توضیح میدهد چگونه وفور منابع طبیعی، بهجای آنکه زمینهساز توسعه، رفاه و تقویت نهادهای اجتماعی شود، در برخی کشورها به عاملی بازدارنده و حتی مخرب تبدیل میشود. پرسش اصلی این است: چرا در برخی کشورها منابع طبیعی به اهرمی برای توسعه پایدار، رفاه عمومی و تقویت نهادهای دموکراتیک تبدیل میشوند، اما در برخی دیگر همین منابع به ابزار فشار، سرکوب و عدم پاسخگویی دولتها بدل میگردند؟ چه شرایط سیاسی و نهادی موجب میشود درآمدهای نفتی و معدنی به شکلگیری دولتهای رانتی، تقویت اقتدارگرایی و انفعال سیاسی جامعه بینجامد؟ واقعیت آن است که منابع طبیعی در بسیاری از کشورهای جهان وجود دارد؛ اما نتایج آن یکسان نیست. در حالی که برخی کشورها توانستهاند از این منابع برای سرمایهگذاری در آموزش، زیرساخت و رفاه اجتماعی بهره ببرند، برخی دیگر گرفتار چرخهای از تمرکز قدرت، فساد ساختاری و وابستگی دولت به رانت منابع شدهاند. این دوگانگی نیازمند تحلیل دقیق ساختارهای سیاسی، کیفیت نهادها و نسبت دولت با جامعه است.
